การวางแผนและประเมินผล

ในบริบทของการดูแลสุขวิทยาส่วนบุคคลและสิ่งแวดล้อม เป็นขั้นตอนที่เชื่อมโยงต่อมาจาก “การประเมินสภาพ” และ “การตั้งข้อวินิจฉัยทางการพยาบาล” เพื่อกำหนดทิศทางในการช่วยเหลือผู้ป่วยอย่างเป็นระบบและวัดผลความสำเร็จได้อย่างเป็นรูปธรรม มีรายละเอียดดังนี้

1. การวางแผนการพยาบาล (Nursing Planning): เมื่อระบุปัญหาของผู้ป่วยได้แล้ว พยาบาลต้องจัดลำดับความสำคัญและวางแผนกิจกรรม โดยมีองค์ประกอบสำคัญ 3 ส่วนคือ:

• 1.1 การกำหนดเป้าหมายหลัก (Goals):
  • กำหนดผลลัพธ์ภาพรวมที่คาดหวังให้เกิดขึ้นกับผู้ป่วย เช่น “ผู้ป่วยได้รับความสุขสบาย ร่างกายสะอาด และปลอดภัยจากภาวะแทรกซ้อน”
• 1.2 การกำหนดเกณฑ์การประเมินผล (Evaluation Criteria): เป็นตัวชี้วัดที่จับต้องได้และชัดเจน เพื่อใช้ประเมินในท้ายที่สุด โดยกำหนดเป็นข้อๆ เช่น:
  • ผู้ป่วยบ่นคันผิวหนังหรือหนังศีรษะลดลง
  • ผิวหนังสะอาด แห้งสบาย ไม่มีรอยแดงใหม่เกิดขึ้น
  • เยื่อบุช่องปากและริมฝีปากมีความชุ่มชื้น ไม่มีคราบฝ้าขาว
  • ผู้ป่วยปลอดภัย ไม่เกิดอุบัติเหตุตกเตียงขณะรับการพยาบาล
• 1.3 การวางแผนกิจกรรมการพยาบาล (Nursing Interventions):
  • เลือกเทคนิคปฏิบัติให้สอดคล้องกับข้อจำกัดของผู้ป่วยตามหลักกลศาสตร์ร่างกายและความปลอดภัย เช่น:
    • วางแผนทำความสะอาดร่างกาย (Complete Bed Bath) และสระผมบนเตียง (Bed Shampoo) ในช่วง A.M. Care
    • วางแผนพลิกตะแคงตัวผู้ป่วยทุก 2 ชั่วโมง พร้อมนวดหลังด้วยท่าลูบยาว (Effleurage) เพื่อป้องกันแผลกดทับ
    • วางแผนจัดสิ่งแวดล้อมรอบเตียง ปรับเตียงต่ำสุด และยกราวกั้นเตียงขึ้นทุกครั้ง

2. การประเมินผลการพยาบาล (Nursing Evaluation): หลังจากการปฏิบัติการพยาบาลเสร็จสิ้น พยาบาลต้องประเมินผลโดยเปรียบเทียบสภาพของผู้ป่วยจริง กับ “เกณฑ์การประเมินผล” ที่ตั้งไว้ในขั้นวางแผน เพื่อดูว่าการพยาบาลบรรลุเป้าหมายหรือไม่ โดยแบ่งเกณฑ์การประเมินออกเป็น 3 มิติเชิงระบบ:

• 2.1 การประเมินผลเชิงโครงสร้าง (Structure Evaluation):
  • ประเมินความพร้อมก่อนเริ่มงาน เช่น ผู้ปฏิบัติงาน (พยาบาล/นักศึกษา) มีความพร้อมหรือไม่ อุปกรณ์ที่ต้องใช้ (อ่างน้ำ, แชมพู, ผ้ายางรองสระ, ผ้าเช็ดตัว) จัดเตรียมได้ครบถ้วนและเหมาะสมกับสภาพผู้ป่วยหรือไม่
• 2.2 การประเมินผลเชิงกระบวนการ (Process Evaluation):
  • ประเมินความถูกต้องในขณะปฏิบัติงาน เช่น พยาบาลได้แจ้งและอธิบายให้ผู้ป่วยทราบก่อนทำหรือไม่, การจัดท่าทางของผู้ป่วยและสิ่งแวดล้อมเหมาะสมและปลอดภัยหรือไม่, ปฏิบัติตามลำดับขั้นตอนและหลักการควบคุมการติดเชื้อ (Infection Control) หรือไม่ (เช่น ไม่สะบัดผ้าปูเตียง, เช็ดตาจากหัวตาไปหางตา)
• 2.3 การประเมินผลเชิงผลลัพธ์ (Outcome Evaluation):
  • ประเมินผลลัพธ์ที่เกิดกับตัวผู้ป่วยโดยตรง ซึ่งเป็นส่วนที่สำคัญที่สุด เช่น:
    • ด้านร่างกาย: ผิวหนังและเส้นผมสะอาด แห้ง สดชื่น รอยแดงบริเวณปุ่มกระดูก (เช่น ก้นกบของคุณยายสุข) จางลงหรือไม่มีแผลกดทับเกิดขึ้น สัญญาณชีพอยู่ในเกณฑ์ปกติและไม่มีอาการหนาวสั่นหลังสระผม
    • ด้านจิตใจ: ผู้ป่วยแสดงสีหน้าผ่อนคลาย บ่นบอกว่าสบายตัวขึ้น ลดความวิตกกังวล
    • ด้านความปลอดภัย: ผู้ป่วยปลอดภัยตลอดการทำกิจกรรม ไม่มีสายระบายหรือสายน้ำเกลือเลื่อนหลุด และไม่มีอุบัติเหตุตกเตียง

💡 หากผลการประเมินพบว่า “บรรลุเป้าหมาย” ให้บันทึกการพยาบาลและคงการดูแลตามแผนต่อไป แต่หากพบว่า “ไม่บรรลุเป้าหมาย” (เช่น ผู้ป่วยยังมีอาการคัน, หนังศีรษะยังสกปรก, หรือมีรอยแดงเพิ่มขึ้น) พยาบาลจะต้องย้อนกลับไปประเมินสภาพใหม่ วิเคราะห์หาสาเหตุ และปรับปรุงแผนการพยาบาลให้เหมาะสมยิ่งขึ้น เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับความสุขสบายและปลอดภัยสูงสุดค่ะ